Với mong muốn đưa thư viện số đến gần hơn với cộng đồng và người học, Công ty Cổ phần Thư viện Số Việt Nam (ViLIB) triển khai chương trình tặng 1.000 Thư viện số dành cho phường, xã và trường học các cấp. Chương trình áp dụng cho 1.000 đơn vị đăng ký đầu tiên, với mỗi đơn vị được thiết lập một không gian thư viện số riêng trên nền tảng ViLIB và được cung cấp sẵn kho khoảng 3.000 tài liệu số có đủ quyền khai thác theo phạm vi, điều kiện sử dụng đã được xác lập.
Điểm khác biệt của chương trình là đơn vị tiếp nhận không bắt đầu từ một “thư viện trống”. Ngay khi được kích hoạt, thư viện số đã có sẵn nguồn tài nguyên ban đầu để có thể tổ chức phục vụ người dân, giáo viên, học sinh, sinh viên và người học. ViLIB đồng thời hỗ trợ thiết lập hệ thống, quản trị thành viên, quản lý tài nguyên và hướng dẫn vận hành, qua đó giúp đơn vị có thể bắt đầu hoạt động mà không phải tự xây dựng toàn bộ hạ tầng công nghệ từ đầu.
Mỗi phường, xã – một Không gian tri thức số; Mỗi trường học – một thư viện số
Trong thực tế, nhu cầu chuyển đổi số tại thư viện cơ sở và trường học ngày càng rõ nét, nhưng khả năng đầu tư giữa các đơn vị còn khác nhau. Một thư viện số muốn vận hành thực chất không chỉ cần phần mềm mà còn cần hạ tầng, tài nguyên, người quản trị, quy trình tổ chức và khả năng duy trì người dùng.
ViLIB triển khai chương trình theo hướng giảm rào cản ban đầu: cung cấp sẵn nền tảng và nguồn tài nguyên để phường, xã và trường học có thể nhanh chóng hình thành điểm tiếp cận tri thức số của riêng mình. Mỗi đơn vị vẫn chủ động quản trị người dùng, bổ sung tài nguyên nội sinh đủ điều kiện, tổ chức hoạt động đọc và phát triển thư viện theo nhu cầu thực tế.
2. 1.000 thư viện số miễn phí dành cho 1.000 đơn vị đăng ký đầu tiên
Chương trình dành cho phường, xã và các cơ sở giáo dục có nhu cầu xây dựng thư viện số, bao gồm trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cao đẳng, đại học và các mô hình trường học phù hợp khác.
ViLIB dự kiến tiếp nhận theo thứ tự đăng ký và khả năng đáp ứng điều kiện triển khai của chương trình. Tổng quy mô hỗ trợ là 1.000 đơn vị đầu tiên đăng ký. Mỗi đơn vị được thiết lập một thư viện số riêng, có không gian quản trị, thành viên và tài nguyên phục vụ đối tượng người dùng của đơn vị.
Việc giới hạn ở 1.000 đơn vị đầu tiên nhằm bảo đảm chương trình có thể tập trung nguồn lực cho khâu thiết lập, hướng dẫn và hỗ trợ vận hành, thay vì chỉ mở số lượng lớn tài khoản nhưng không tạo ra hoạt động sử dụng thực tế.
3. Không phải “Thư viện trống”: có sẵn khoảng 3.000 tài liệu số đủ hồ sơ và tuân thủ luật.
Một trong những khó khăn phổ biến khi xây dựng thư viện số là sau khi có phần mềm, đơn vị vẫn phải tiếp tục giải quyết bài toán tài nguyên. Vì vậy, ViLIB lựa chọn mô hình triển khai trong đó thư viện được kích hoạt cùng nguồn tài nguyên số ban đầu.
Khoảng 3.000 tài liệu được chuẩn bị cho chương trình là các tài nguyên ViLIB có cơ sở quyền để khai thác trong phạm vi chương trình theo hồ sơ, giấy phép, hợp đồng hoặc thỏa thuận tương ứng. Quyền sử dụng của từng đơn vị và người dùng được thực hiện trong phạm vi, thời hạn và điều kiện áp dụng đối với từng nhóm tài nguyên; việc được quyền đọc hoặc khai thác trên thư viện số không đồng nghĩa với quyền tự do sao chép, phát tán hoặc sử dụng ngoài phạm vi được cho phép.
Cách tiếp cận này giúp chương trình giải quyết đồng thời hai vấn đề: thư viện có tài nguyên để bắt đầu phục vụ ngay, trong khi hoạt động khai thác tài nguyên số vẫn được đặt trong khuôn khổ quản trị quyền rõ ràng.
4. Mỗi đơn vị có một thư viện số riêng, không phải dùng chung một tài khoản
Mô hình ViLIB được xây dựng theo nguyên tắc “một hạ tầng dùng chung – nhiều thư viện tự chủ”. Điều này có nghĩa các đơn vị cùng sử dụng lớp hạ tầng công nghệ của ViLIB nhưng mỗi phường, xã hoặc trường học được thiết lập không gian thư viện số riêng.
Đơn vị có thể quản trị thành viên, tổ chức các nhóm người dùng, quản lý nguồn tài nguyên của mình, bổ sung tài liệu nội sinh đủ điều kiện, theo dõi hoạt động khai thác và từng bước phát triển các chương trình đọc phù hợp. ViLIB cung cấp lớp công nghệ và nguồn lực dùng chung; đơn vị tiếp nhận vẫn giữ vai trò chủ động trong hoạt động thư viện của mình.
Sinh viên Đại học Văn Hóa TPHCM học tập tại thư viện của nhà trường
5. Đối với phường, xã: Từ thư viện số đến không gian tri thức của cộng đồng
Đối với phường, xã, thư viện số có thể trở thành một điểm tiếp cận tri thức cho người dân mà không bị giới hạn hoàn toàn bởi diện tích phòng đọc hoặc thời gian mở cửa. Người dùng có thể tiếp cận tài nguyên được cấp quyền thông qua môi trường số, phù hợp với điều kiện sử dụng của chương trình.
Về lâu dài, ngoài nguồn tài nguyên dùng chung, địa phương có thể chủ động tổ chức những tài liệu của chính mình khi đáp ứng yêu cầu về quyền và dữ liệu: lịch sử địa phương, địa chí, hình ảnh, tài liệu văn hóa, thông tin về di sản, nhân vật và những nguồn tư liệu có giá trị cộng đồng.
Theo định hướng đó, thư viện số không chỉ đưa tri thức từ bên ngoài đến địa phương mà còn có thể trở thành một “bộ nhớ tri thức số” để địa phương từng bước lưu giữ và lan tỏa những giá trị của chính mình.
6. đối với trường học: để thư viện có thể đi theo người học
Với trường học, thư viện số mở rộng khả năng phục vụ của thư viện truyền thống. Học sinh, sinh viên và giáo viên có thêm kênh tiếp cận tài nguyên trong phạm vi được cấp quyền; cán bộ thư viện có công cụ quản trị thành viên, tài nguyên và theo dõi mức độ sử dụng.
Đối với trường tiểu học và phổ thông, thư viện số có thể hỗ trợ phát triển văn hóa đọc và hoạt động tự học. Với cao đẳng, đại học, hệ thống có thể từng bước kết hợp nguồn tài nguyên dùng chung với tài liệu nội sinh, tài liệu phục vụ đào tạo và nghiên cứu khi đáp ứng đầy đủ điều kiện khai thác.
7. tặng nền tảng phải đi cùng hướng dẫn vận hành
ViLIB xác định một thư viện số chỉ tạo ra giá trị khi có người biết quản trị và có người thực sự sử dụng. Vì vậy, chương trình không dừng ở việc tạo tài khoản mà còn bao gồm hướng dẫn thiết lập và tập huấn kỹ năng quản lý thư viện số cho cán bộ phụ trách.
Nội dung hướng dẫn tập trung vào những nghiệp vụ thực tế như quản trị thành viên, tổ chức tài nguyên, vận hành không gian thư viện số, theo dõi dữ liệu sử dụng và từng bước xây dựng hoạt động phát triển người đọc.
Mục tiêu là để cán bộ thư viện có thể làm chủ công cụ ở mức cần thiết cho công việc, không phải trở thành chuyên gia công nghệ.
8. 1.000 thư viện số phải tạo ra 1.000 điểm tiếp cận tri thức thực sự
ViLIB không xem số lượng thư viện được tạo trên hệ thống là thước đo duy nhất của chương trình. Sau khi triển khai, những chỉ số quan trọng hơn là số đơn vị thực sự kích hoạt, số người dùng hoạt động, tỷ lệ quay lại, số lượt khai thác tài nguyên, mức độ tham gia của cán bộ phụ trách và khả năng duy trì hoạt động của thư viện.
Cách đo lường này nhằm tránh tình trạng thư viện số chỉ tồn tại trên danh nghĩa. Một hệ thống được tạo ra nhưng không có người đọc, không có người quản trị và không có hoạt động thì chưa thể xem là một điểm tiếp cận tri thức hiệu quả.
9. đăng ký tham gia chương trình
Chương trình được triển khai cho 1.000 đơn vị đăng ký đầu tiên thuộc nhóm đối tượng phù hợp. Sau khi tiếp nhận thông tin, ViLIB sẽ phối hợp xác nhận đơn vị, nhu cầu triển khai, đầu mối phụ trách và các điều kiện cần thiết để kích hoạt thư viện số.
Mỗi đơn vị nên cử tối thiểu một cán bộ hoặc nhân sự phụ trách để tiếp nhận tài khoản quản trị, tham gia hướng dẫn và tổ chức hoạt động sau khi thư viện được bàn giao. Thông tin chi tiết về thời gian hỗ trợ, phạm vi tài nguyên, điều kiện sử dụng và quy trình kích hoạt được xác nhận trong hồ sơ/chương trình áp dụng cho từng đơn vị.
Đơn vị có nhu cầu có thể liên hệ ViLIB để được hướng dẫn đăng ký và tiếp nhận thông tin triển khai.
10. một chương trình nhỏ, một mục tiêu lớn: đưa tri thức đến gần hơn với mỗi cộng đồng
1.000 thư viện số không thể giải quyết toàn bộ bài toán tiếp cận tri thức. Nhưng nếu mỗi thư viện trở thành một điểm hoạt động thực sự, chương trình có thể tạo thêm hàng nghìn cơ hội đọc, học tập và tiếp cận tài nguyên cho cộng đồng.
Một phường, xã có thêm một Không gian tri thức số. Một trường học có thêm một Thư viện số. Một cán bộ thư viện có thêm công cụ phục vụ. Một học sinh, sinh viên hay người dân có thêm một cánh cửa để bước vào thế giới tri thức.
Đó là giá trị ViLIB hướng tới khi triển khai chương trình tặng 1.000 Thư viện số đã có sẵn khoảng 3.000 tài liệu số có đủ quyền khai thác cho phường, xã và trường học các cấp.
QR hoặc link đăng ký.
https://vilib.vn/dang-ky-thu-vien
