Mức tiêu thụ muối của người Việt trung bình 8,1g mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ. Trước gánh nặng bệnh không lây nhiễm, các chuyên gia đề xuất thúc đẩy sử dụng muối giảm natri, cải thiện thói quen ăn uống và hoàn thiện chính sách ghi nhãn dinh dưỡng thực phẩm.
Nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ khi ăn nhiều muối
Thói quen ăn mặn từ lâu đã trở thành một phần trong văn hóa ẩm thực của nhiều gia đình Việt Nam, với việc sử dụng thường xuyên muối, nước mắm, bột canh và các loại gia vị chứa nhiều natri. Tuy nhiên, lượng muối tích lũy qua từng bữa ăn đang đặt ra những nguy cơ đáng lo ngại đối với sức khỏe, đặc biệt là tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Tại Hội thảo “Một số khuyến nghị chính sách và tuyên bố đồng thuận về giảm tiêu thụ natri để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ”, do Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Hội Đột quỵ Việt Nam và Alive & Thrive tổ chức chiều 31/10 tại Hà Nội, các chuyên gia cảnh báo mức tiêu thụ muối của người Việt vẫn cao hơn đáng kể so với khuyến nghị của WHO.
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 do Bộ Y tế và WHO phối hợp thực hiện, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt Nam ở mức khoảng 8,1g/người/ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5g/ngày. Tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp tại Việt Nam là 26,2%. Đây là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.
PGS-TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia chia sẻ tại Hội thảo.
PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, Bộ Y tế, cho biết natri trong khẩu phần ăn của người Việt chủ yếu đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Vì vậy, hạn chế muối và các gia vị mặn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tăng huyết áp, đột quỵ và bệnh tim mạch.
GS.TS Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, dẫn chứng một bát phở được khảo sát có thể chứa tới 4,5g muối, gần bằng lượng muối tối đa WHO khuyến nghị cho cả ngày. Nguy cơ tiêu thụ quá nhiều natri có thể bắt đầu ngay từ bữa sáng, nhất là khi người ăn sử dụng thêm nước mắm, gia vị hoặc các món có nước dùng đậm đà. Do đó để xây dựng chế độ ăn lành mạnh cần được thực hiện toàn diện, bao gồm hạn chế muối, chất béo chuyển hóa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường. Muối giảm natri bổ sung kali có thể được cân nhắc như một trong những giải pháp hỗ trợ, song phải bảo đảm sử dụng đúng đối tượng và không làm gia tăng tổng lượng gia vị tiêu thụ.
GS.TS Nguyễn Văn Thông, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, cho biết tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ. Trên thế giới, hơn một nửa số người bị đột quỵ có tình trạng tăng huyết áp, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải kiểm soát yếu tố nguy cơ này ngay trong cộng đồng.
Ăn nhiều muối khiến cơ thể hấp thụ lượng natri vượt nhu cầu, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và các biến cố tim mạch. Nếu huyết áp cao kéo dài mà không được kiểm soát, người bệnh có thể đối mặt với tổn thương mạch máu, tim, thận và não, trong đó có những biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Một giải pháp được quan tâm tại hội thảo là thay thế một phần muối ăn thông thường bằng muối giảm natri có bổ sung kali. Loại muối này được sản xuất bằng cách thay thế một phần natri clorua bằng kali clorua, nhằm giảm lượng natri đưa vào cơ thể.
GS.TS Nguyễn Văn Thông cho biết, việc giảm natri đồng thời bổ sung kali ở những người phù hợp có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp và góp phần giảm nguy cơ biến cố tim mạch. Ông dẫn chứng một nghiên cứu quy mô lớn trên khoảng 21.000 người trưởng thành, chủ yếu là người cao tuổi có tăng huyết áp hoặc tiền sử đột quỵ. Sau gần 5 năm theo dõi, nhóm sử dụng muối thay thế với thành phần khoảng 75% natri clorua và 25% kali clorua ghi nhận tỷ lệ đột quỵ, biến cố tim mạch nghiêm trọng và tử vong thấp hơn so với nhóm sử dụng muối thông thường.
Đề xuất ghi nhãn cảnh báo thực phẩm nhiều natri
Trước những nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng, các chuyên gia cho rằng giảm tiêu thụ muối cần được triển khai đồng bộ, kết hợp truyền thông thay đổi hành vi với các giải pháp về sản phẩm, ghi nhãn dinh dưỡng và chính sách phòng, chống bệnh không lây nhiễm.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 30% lượng muối tiêu thụ trung bình hằng ngày của người dân, phấn đấu đưa mức tiêu thụ xuống dưới 7g/người/ngày. Từ những kết quả nghiên cứu về muối giảm natri, GS.TS Nguyễn Văn Thông đề xuất các cơ quan chuyên môn, đặc biệt là Bộ Y tế, sớm xây dựng hướng dẫn lâm sàng thống nhất về sử dụng muối giảm natri bổ sung kali trong phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp, bảo đảm phù hợp với từng nhóm đối tượng. 
TS.BS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế phát biểu tại tọa đàm
Phát biểu tại sự kiện, TS.BS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, cho biết bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân của khoảng 4/5 số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó đột quỵ và bệnh tim mạch đứng hàng đầu. Tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ chính của hai bệnh này – có liên quan chặt chẽ với chế độ ăn nhiều muối.
“Một trong những can thiệp y tế công cộng có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao nhất để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ đó là giảm tiêu thụ natri. Giải pháp sử dụng muối giảm natri có bổ sung kali để thay thế một phần muối ăn thông thường. Giải pháp này giúp giảm lượng natri, đồng thời tăng lượng kali trong khẩu phần mà vẫn duy trì vị mặn quen thuộc”, TS. Hà chia sẻ.
Cục Phòng bệnh đã đề xuất mở rộng phạm vi chi trả bảo hiểm y tế đối với một số dịch vụ liên quan đến sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm, trong đó có tăng huyết áp và đái tháo đường. Nếu được xem xét và triển khai phù hợp, chính sách này có thể góp phần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, phát hiện bệnh sớm và giảm nguy cơ biến chứng trong cộng đồng.
Bên cạnh giải pháp dinh dưỡng, việc cung cấp thông tin rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm cũng được các chuyên gia đặc biệt lưu ý. Theo TS.BS Lê Thái Hà, ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, nhất là nhãn cảnh báo, giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết sản phẩm có hàm lượng natri cao ngay tại thời điểm mua hàng. Biện pháp này đồng thời có thể tạo động lực để doanh nghiệp điều chỉnh công thức, giảm hàm lượng natri trong sản phẩm. 
Các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm.
ThS.BS Phạm Thị Quỳnh Nga, Văn phòng WHO tại Việt Nam, cho biết nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì là một phần trong chiến lược giảm natri toàn diện. Hình thức ghi nhãn này giúp trình bày thông tin dinh dưỡng đơn giản, dễ hiểu, hỗ trợ người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có hàm lượng muối, đường hoặc chất béo cao để đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, TS. Ge Zeng, Giám đốc Chương trình Sức khỏe Tim mạch thuộc Văn phòng đại diện tổ chức Vital Strategies (Mỹ) tại Tế Nam, Trung Quốc, cho biết năm 2015, Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn thống nhất bắt buộc đối với muối ăn, trong đó có quy định về định nghĩa muối giảm natri. Tiêu chuẩn này đồng thời cập nhật thành phần muối giảm natri so với quy định được ban hành năm 1994.
Năm 2025, WHO ban hành hướng dẫn có khuyến nghị có điều kiện về việc sử dụng muối thay thế có hàm lượng natri thấp và bổ sung kali ở người trưởng thành. Việc sử dụng loại muối này cần phù hợp với tình trạng sức khỏe và các khuyến cáo chuyên môn.
Các chuyên gia đề xuất nghiên cứu đưa quy định ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì vào quá trình xây dựng chính sách, đặc biệt trong bối cảnh dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được lấy ý kiến. Việc xem xét quy định bắt buộc cần đi kèm tiêu chí khoa học, lộ trình triển khai phù hợp và đánh giá tác động đối với doanh nghiệp, nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng trên thực tế. Giải pháp này cũng phù hợp với định hướng của Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030, hướng tới cải thiện chất lượng khẩu phần ăn, giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến dinh dưỡng và phòng ngừa bệnh không lây nhiễm. 
Các hiệp hội y khoa ký tuyên bố đồng thuận thúc đẩy giảm natri, phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ.
Các trao đổi tại tọa đàm được kỳ vọng cung cấp thêm cơ sở khoa học, kinh nghiệm quốc tế và đề xuất từ các hội chuyên ngành, góp phần hoàn thiện chính sách về giảm tiêu thụ natri, ghi nhãn dinh dưỡng dễ hiểu và phát triển sản phẩm muối giảm natri phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Thông qua sự hỗ trợ của Chính phủ Australia (chương trình Australian Aid), Chính phủ Ireland, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George và tổ chức FHI 360/Alive & Thrive, các khuyến nghị và kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Australia tại tọa đàm sẽ là tiền đề quan trọng để Việt Nam hoàn thiện chính sách y tế dự phòng, giảm thiểu các ca tử vong do bệnh lý tim mạch và đột quỵ.
Khuyến nghị giảm muối trong bữa ăn hằng ngày
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh giảm tiêu thụ natri là biện pháp dự phòng bệnh không lây nhiễm có hiệu quả cao với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, giảm muối không đồng nghĩa với việc từ bỏ muối i-ốt, mà cần sử dụng lượng ít hơn, ưu tiên loại có bổ sung i-ốt để vừa góp phần phòng ngừa bệnh tim mạch, vừa ngăn ngừa các rối loạn do thiếu i-ốt.
Người dân có thể thực hành một số biện pháp:
- Giảm muối, nước mắm, nước tương, bột nêm và các loại gia vị giàu natri khi chế biến.
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng muối cao.
- Đọc hàm lượng natri trên nhãn thực phẩm.
- Ăn đa dạng rau và quả, phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Ưu tiên muối và gia vị có bổ sung i-ốt, đồng thời kiểm soát tổng lượng muối tiêu thụ.
H Nga
