Mới bước qua tuổi 41 nhưng nhìn vào gia tài sáng tác của Ludwig Göransson, người ta không khỏi choáng váng với bộ sưu tập những tác phẩm đắt giá bậc nhất của làng điện ảnh đương đại. Từ loạt “Creed”, “Black Panther” cho tới “Tenet”, “Oppenheimer” và “Sinners”, nhạc sĩ người Thụy Điển đã kịp bỏ túi ba giải Oscar, hai giải BAFTA, hai giải Emmy, hai giải Quả cầu vàng và sáu giải Grammy. Sắp tới đây, liệu thành tích của Göransson có lẽ sẽ phải thêm nhiều dòng khi một lần nữa anh bắt tay cùng Christopher Nolan, lần này với bom tấn “The Odyssey”.
Bài toán khó của Christopher Nolan
Christopher Nolan từng đặt ra những đề bài đau đầu cho các nhà soạn nhạc để tạo ra không gian âm thanh hoàn toàn mới. Ví dụ, khi hợp tác với Ludwig Göransson ở Tenet, Nolan yêu cầu dùng những giai điệu có thể phát cùng chiều tiến và ngược (phát ngược về sau vẫn nghe giống y như ban đầu), kết quả là một bản nhạc đầy thí nghiệm với motif lặp ngược gây choáng váng.
Nolan một lần nữa giao cho Göransson nhiệm vụ đặc biệt trong Oppenheimer: soạn một đoạn nhạc dài 30 phút cường độ cao cho cảnh xử án (giống một phim hành động), rồi dựng phim dài hơn 20 phút dựa trên đoạn nhạc đó, sau đó lược gọt xuống còn 12 phút trong quá trình hậu kỳ.
Với “The Odyssey”, nhà làm phim hình dung tác phẩm anh hùng ca cổ điển của mình cần một hơi thở điện ảnh hiện đại. Theo đó, Nolan sẽ tránh motif nhạc điệu hoành tráng đại trà: “Chúng tôi muốn thế giới trong phim có thể nhận ra được cho dù nó là Hy Lạp cổ đại. Chúng tôi không muốn nó trông giống như những tác phẩm cùng bối cảnh từng ra mắt trước đó.”
Đáp án từ Ludwig Göransson
Những đề bài khó luôn chờ đợi một phép giải tinh tế và câu trả lời của Ludwig Göransson nằm ở gốc rễ của nền văn minh Hy Lạp cổ. Theo chia sẻ từ nhà sản xuất Emma Thomas, Ludwig đã nghiên cứu rất sâu về các loại nhạc cụ cổ đại.
Thay vì dùng dàn nhạc giao hưởng truyền thống, phần nhạc của “The Odyssey” sử dụng sáo kép gỗ aulos (được coi là nhạc cụ phổ biến nhất của Hy Lạp cổ đại trong cả ngàn năm), đàn lia (lyre), các nhạc cụ bằng đồng thau như cồng đồng và giọng bè từ James Blake.
Những chiếc aulos được tái dựng từ mẫu sáo có niên đại từ thế kỷ 6 đến thế kỷ 5 trước công nguyên, nhạc cụ này ngày nay hiếm đến mức các nhạc công của phim phải vừa thiết kế lại phần lưỡi gà (vốn đã không còn tồn tại mẫu nguyên bản nào), vừa phải học cách sử dụng thông qua các nguồn hình tượng học, tư liệu cổ và kinh nghiệm bản thân.
Ludwig Göransson cho biết: “Tôi thử nghiệm với nhiều thứ khác: gõ vào tường, vào thanh lan can, thử với bất kỳ thứ gì bên ngoài như sắt vụn hay máy lạnh. Chúng tôi muốn thêm vào giọng bè ở một số đoạn cao trào cảm xúc”. Đảm trách cho phần vocal của phim là James Blake – nhạc sĩ, ca sĩ nổi tiếng với những ca khúc như Mile High, Barefoot In The Park hay (Pick Me Up) Euphoria.
Tiếng dây cung của Odysseus và hệ thống báo động thành Troy
Một trong những ý tưởng đầu tiên mà Nolan đưa ra là tái hiện hệ thống báo động thời kỳ đồ đồng của thành Troy, nơi những tấm đồng khổng lồ sẽ được người dân gõ lên khi thành phố bị bao vây: “Những âm thanh hỗn loạn, dồn dập đó dần dần sẽ trở thành một tín hiệu bằng âm nhạc thống nhất, và cuối cùng sẽ phát triển thành đoạn nhạc chủ đề cho nhân vật Odysseus. Chris miêu tả nó giống như một giai điệu đầy ai oán, bao gồm 3 nốt nhạc sẽ lặp đi lặp lại xuyên suốt bộ phim.” – Göransson nhớ lại.
Nolan mô tả chủ đề ấy như một khúc ai ca (lament), được xây dựng quanh ba nốt nhạc sẽ liên tục xuất hiện xuyên suốt bộ phim. Ba nốt nhạc này đồng thời trở thành chữ ký âm nhạc của nhân vật, gợi lại âm thanh khi Odysseus kéo dây trên chiếc cung huyền thoại của mình.
Göransson kể: “Chris muốn có một âm thanh và một giai điệu đủ khác biệt để ngay lập tức thu hút sự chú ý và cảm xúc của khán giả. Anh ấy đề xuất dùng tiếng gảy của cây đàn lia để mô phỏng âm thanh của dây cung.” Chiếc đàn lia xuất hiện trong phần nhạc phim sau đó được trình diễn bởi Rosa Fragorapti, nhà khảo cổ âm nhạc chuyên nghiên cứu và biểu diễn các nhạc cụ cổ đại.
Hành trình “Odyssey” của riêng Göransson
Ludwig từng nói anh yêu thích việc kết hợp “cái cũ” với “cái mới”: nghệ sĩ này từng hòa tiếng sáo truyền thống Senegal với nhịp điệu điện tử trap cho chủ đề của Killmonger trong “Black Panther” hay sử dụng “còi tử thần” Death Whistle của người Aztec trong phân cảnh Namor của “Black Panther: Wakanda Forever”. Tương tự, với “The Odyssey” khán giả có thể chờ đợi những phân cảnh lồng ghép thang âm Hy Lạp truyền thống vào cấu trúc âm thanh tổng hợp hiện đại.
Quá trình sáng tác bắt đầu từ những nhạc cụ mà Göransson có thể tự chơi. Anh sử dụng guitar, harp, synthesizer và thuê tới 35 chiếc cồng khác nhau để thử nghiệm. Nhạc sĩ này đặc biệt bị cuốn hút bởi cồng gió – những đĩa đồng phẳng có rất ít cao độ cơ bản nhưng sở hữu các dải bồi âm phong phú cùng độ ngân vang kéo dài.
“Thử thách sáng tác chỉ bằng cồng khiến tôi vô cùng hứng thú. Tôi thậm chí còn phải tự phát triển một hệ thống ký âm riêng, với những bản vẽ chi tiết chỉ rõ phải đánh vào vị trí nào trên mặt cồng và dùng lực mạnh đến mức nào.”
Khi Nolan bắt đầu bấm máy, Göransson đã gửi cho ông bản demo dài 42 phút để minh họa hướng phát triển của toàn bộ phần nhạc, và tiếp tục gửi thêm các bản cập nhật trong suốt quá trình sản xuất. Đạo diễn phim nhận xét: “Rõ ràng Ludwig cũng đang bắt đầu cuộc “Odyssey” (phiêu lưu) âm nhạc của riêng mình.”
Trong thời gian quay phim, Göransson mỗi tuần đều cùng Nolan, nhà sản xuất Emma Thomas và biên tập viên Jennifer Lame xem các bản dựng mới để tiếp tục điều chỉnh phần nhạc. Đến khi quá trình ghi hình kết thúc, Göransson đã dành tổng cộng 9 tháng để sáng tác và sản xuất gần 4 giờ âm nhạc cho “The Odyssey”.
Kết hợp cùng ấn tượng nghe – nhìn từ các máy quay IMAX, tác phẩm sẽ là trải nghiệm hoàn hảo kết hợp giữa cốt truyện, âm nhạc, cảm xúc khắc họa chuyến “về quê” đầy sóng gió của Odysseus.
“Tôi nghĩ Chris có cách thu hút người xem khi họ xem phim của anh ấy. Âm nhạc trong phim chắc chắn là một thế giới rất, rất độc đáo. Và tôi hy vọng mọi người có thể trở thành một phần của thế giới đó và hoàn toàn đắm chìm trong thế giới ấy.”
“The Odyssey” là bản chuyển thể dài gần ba tiếng đồng hồ của Nolan dựa trên sử thi của Homer, kể về hành trình người anh hùng Odysseus trở về nhà sau cuộc chiến thành Troy. Trong 10 năm đó, ông gặp gỡ, đối mặt với những sinh vật thần thoại như người khổng lồ một mắt, các nàng tiên cá và những vị thần cùng hàng loạt kiếp nạn. Phim có sự tham gia của Matt Damon trong vai Odysseus, cùng với dàn diễn viên gồm Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, Lupita Nyong’o, Zendaya, Charlize Theron và Elliot Page, cùng nhiều người khác.
Göransson đang ở vị thế thuận lợi để chinh phục tượng vàng Oscar lần thứ tư. Tính đến năm 2026, anh đã giành ba tượng Oscar (cho “Black Panther”, “Oppenheimer” và “Sinners”), nhiều hơn cả Hans Zimmer và chỉ kém John Williams hai giải. Đặc biệt, “Black Panther” từng giành Oscar Nhạc phim hay nhất nhờ bản nhạc mang đậm âm hưởng châu Phi độc đáo. Điều này cho thấy Viện Hàn lâm đánh giá cao ý tưởng âm nhạc sáng tạo kết hợp giữa yếu tố học thuật và đại chúng. Nếu “The Odyssey” khai thác được di sản văn hoá Hy Lạp thông qua kết hợp âm nhạc cổ điển với các yếu tố điện ảnh hiện đại thu hút khán giả đại chúng, thì kết quả âm nhạc đột phá đó sẽ củng cố mạnh mẽ cơ hội Oscar thứ tư cho Ludwig.
H Nga
