Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc mà còn phải tạo điều kiện để di sản tham gia vào đời sống đương đại, trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Với vị trí đặc biệt trong không gian đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, Dinh Độc Lập được kỳ vọng trở thành hạt nhân kết nối các công trình lịch sử, hình thành hệ sinh thái kinh tế di sản, góp phần phát huy bản sắc văn hóa và sức hấp dẫn của Thành phố.
Ngày 11-11, Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập – Hội trường Thống Nhất phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức – Di sản – Sáng tạo đương đại”. Chương trình hướng đến Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Toàn cảnh tọa đàm sáng 11/11
Tọa đàm tập trung thảo luận các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt nhằm đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của TPHCM và cả nước.
Theo ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất, Dinh Độc Lập không chỉ là công trình kiến trúc tiêu biểu mà còn là di tích quốc gia đặc biệt, nơi ghi dấu những sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc, đặc biệt là sự kiện ngày 30/4/1975. Giá trị của di tích được tạo nên từ sự kết hợp giữa kiến trúc, cảnh quan, sự kiện lịch sử và những ký ức được lưu giữ qua nhiều thời kỳ, đồng thời thể hiện tài năng và tư duy sáng tạo của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ.
Dinh Độc Lập không chỉ là công trình kiến trúc tiêu biểu mà còn là di tích quốc gia đặc biệt, nơi ghi dấu những sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc
Tiến sĩ khoa học, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, Phó Chủ tịch Hội Cảnh quan văn hóa châu Á cho rằng, việc mở rộng không gian phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu tạo cơ hội tái cấu trúc đô thị theo hướng đa cực, đa trung tâm. Đây cũng là thời điểm cần xác lập chiến lược bảo tồn không gian lịch sử một cách tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào từng công trình riêng lẻ.
Đáng chú ý, chuyên gia đề xuất áp dụng mô hình bảo tồn theo năm cấp độ, từ bảo tồn tuyệt đối đối với các di tích đặc biệt như Dinh Độc Lập đến bảo tồn kiến trúc, chuyển đổi công năng phù hợp, kiểm soát cảnh quan và phát triển công trình mới hài hòa với tổng thể đô thị.
Ở góc nhìn tiếp cận khảo cổ học và ký ức đô thị, TS. Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử, nhấn mạnh địa tầng khu vực Dinh Độc Lập lưu giữ các lớp lịch sử phong phú từ dấu tích thời tiền sử, thành Gia Định đến Dinh Norodom và công trình hiện hữu.
Bà đưa ra 5 hướng phát triển cụ thể gồm: mở rộng ranh giới tiếp cận di sản, bổ sung hồ sơ địa tầng chứng thực khảo cổ, diễn giải lịch sử đa chiều, tích hợp di sản vào quy hoạch đô thị và liên tục cập nhật các tiêu chí đánh giá giá trị di sản theo các thế hệ mới.
Bên cạnh đó, tọa đàm cũng ghi nhận nhiều giải pháp phát triển kinh tế và du lịch mang tính gợi mở từ các nhà khoa học. GS.TS. Phan Thị Thu Hiền, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TPHCM, đề xuất chuyển đổi Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập thành “di sản sống” thông qua hệ sinh thái trải nghiệm di sản, tổ chức Tour đêm và phát hành “Hộ chiếu di sản” để kết nối các tuyến di sản đô thị.
Từ những đề xuất trên có thể thấy, phát triển kinh tế di sản không đơn thuần là khai thác giá trị thương mại của các công trình lịch sử mà còn là quá trình kết nối không gian, con người và các hoạt động sáng tạo.
Khi được quy hoạch, bảo tồn và khai thác phù hợp, Dinh Độc Lập cùng hệ thống di sản khu trung tâm có thể trở thành nguồn lực phát triển đặc thù, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Thành phố Hồ Chí Minh,.
Mỹ Thanh
