Khởi đầu từ mong muốn được đi một vòng đất nước để trải nghiệm và vẽ, họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn không ngờ mỗi cung đường lại mở ra những cảm nhận mới về thiên nhiên, con người và văn hóa Việt Nam. Càng đi, anh càng nhận ra phía sau những cảnh sắc kỳ vĩ là biết bao vẻ đẹp bình dị của đời sống, những giá trị văn hóa cần được trân trọng và lưu giữ. Sau chặng đường sáng tác đầu tiên, triển lãm “Sắc màu Xuyên Việt” với 28 tác phẩm sơn dầu đã ra mắt công chúng tại Hà Nội. Phóng viên đã có cuộc trò chuyện cùng họa sĩ về hành trình đặc biệt ấy.
PV: Thưa họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn, điều gì đã thôi thúc ông thực hiện chuyến đi xuyên Việt để sáng tác hội họa?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Ban đầu, tôi chỉ nghĩ đơn giản mình muốn đi một vòng đất nước, trực tiếp ngắm nhìn những miền đất mà trước đây có thể mới chỉ biết qua sách báo, hình ảnh truyền thông.
Là người làm hội họa, tôi luôn thích quan sát cuộc sống. Nhưng xem một bức ảnh và trực tiếp đứng trước cảnh vật là hai trải nghiệm rất khác nhau. Ánh sáng, màu sắc, không khí và nhịp sống của mỗi vùng đất đều đem lại những cảm nhận riêng.
Tôi không đặt ra kế hoạch quá cứng nhắc. Trước khi lên đường, tôi đã chia sẻ với bạn bè mình sẽ vẽ ngẫu hứng: gặp trẻ em, gặp núi sông, biển cả, gặp một phiên chợ thú vị… cũng có thể dừng lại để vẽ.
Tôi muốn để chính những gì bắt gặp trên đường đi dẫn dắt cảm xúc và nét cọ của mình.
Họa sĩ Lê Văn Thân – Trưởng Chuyên ngành Thiết kế Đồ họa Số Trường Đại học Công nghệ Đông Á cùng họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn (bên phải) chia sẻ tại tại buổi khai mạc triển lãm
PV: Nhưng dường như càng đi, chuyến đi ấy càng mang đến cho ông những suy nghĩ vượt ra ngoài ý tưởng ban đầu là khám phá cảnh đẹp và sáng tác tranh?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Đúng vậy. Khi chưa đi, mình thường hình dung đất nước qua những địa danh nổi tiếng, những thắng cảnh quen thuộc. Nhưng càng đi, tôi càng thấy Việt Nam có quá nhiều điều đáng để khám phá và lưu giữ.
Những bức tranh đầu tiên được gắn nơ đỏ.
Trên cung đường Tây Bắc vào mùa mưa, tôi từng chứng kiến một tảng đá lớn từ trên núi lăn xuống, đâm thủng cả bức tường bê tông của một ngôi nhà. Có những đoạn đường bị bùn đất chia cắt, xe mắc kẹt khi trời sắp tối. Đi qua miền Trung, có những nơi chỉ thấy cát trắng trải dài dưới nắng.
Những trải nghiệm ấy khiến tôi hiểu rằng vẻ đẹp của đất nước không chỉ nằm ở những phong cảnh nên thơ. Thiên nhiên có sự hùng vĩ, khắc nghiệt của nó. Và con người sống giữa thiên nhiên ấy cũng có những phẩm chất đáng trân trọng.
Tôi bắt đầu nghĩ nhiều hơn đến việc mình có thể làm gì với cây cọ. Đất nước đang thay đổi từng ngày. Có những hình ảnh hôm nay rất đỗi bình thường, nhưng vài chục năm sau có thể không còn như thế nữa.
Tôi muốn ghi lại những gì mình được nhìn thấy và cảm nhận trong thời khắc này. Biết đâu 10 năm, thậm chí 100 năm sau, khi nhìn lại những bức tranh, người ta sẽ nhận ra những điều thú vị đã từng có về đất nước Việt Nam.
PV: Trong hành trình ấy, điều gì khiến ông xúc động hơn: vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên hay những hình ảnh bình dị trong đời sống con người?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Tôi nghĩ mỗi vẻ đẹp đều có sức hấp dẫn riêng. Đứng trước núi cao, biển rộng hay những cung đường quanh co giữa đại ngàn, người họa sĩ dễ bị cuốn hút bởi không gian, ánh sáng và những mảng màu lớn. Chỉ cần đi từ Đông Bắc sang Tây Bắc, rồi xuống miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, đã thấy mỗi vùng đất có một diện mạo đặc biệt khác nhau.
Chị Ngô Hoa – Người sở hữu hàng chục bức tranh của họa sĩ Doãn Sơn cùng lẵng hoa chúc mừng.
Nhưng có những vẻ đẹp không gây ấn tượng ngay lập tức. Đó có thể là một góc chợ, một mái nhà, một con đường nhỏ, một gương mặt hay một sinh hoạt đời thường.
Tôi không cho rằng cứ phải tìm đến nơi thật nổi tiếng mới có tranh đẹp. Đôi khi, một cảnh vật rất bình thường lại khiến mình muốn dừng lại thật lâu.
Hội họa không chỉ là chép lại những gì mắt nhìn thấy. Điều quan trọng là người vẽ có cảm xúc gì trước cảnh vật ấy và thể hiện cảm xúc đó như thế nào.
PV: Việt Nam có sự đa dạng về văn hóa, đặc biệt là đời sống của đồng bào các dân tộc ở những vùng miền khác nhau. Những trải nghiệm ấy gợi mở cho ông điều gì trong sáng tác?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Đi qua nhiều vùng đất, tôi càng cảm nhận rõ sự phong phú của văn hóa Việt Nam. Mỗi nơi có những đặc điểm riêng trong kiến trúc, trang phục, màu sắc, không gian sinh hoạt và cách con người thích ứng với điều kiện tự nhiên.
Với người làm hội họa, những khác biệt ấy rất đáng quan tâm. Một phiên chợ vùng cao, một nếp nhà giữa núi rừng hay một không gian sinh hoạt cộng đồng đều có thể gợi mở những ý tưởng tạo hình.
Nhưng khi vẽ về đời sống và văn hóa của đồng bào các dân tộc, điều quan trọng không chỉ là tìm ra những hình ảnh lạ mắt, những màu sắc rực rỡ. Người họa sĩ cần quan sát và tìm hiểu để cảm nhận được đời sống thực sự phía sau những hình ảnh ấy.
Mỗi vùng đất đều có con người, có lịch sử, có những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Càng đi, tôi càng thấy mình còn phải học hỏi rất nhiều. 
Ông Nguyễn Ngọc Đình – Chủ tịch HĐQT Công ty CP chè núi Kia Tăng trao tặng bộ hộp trà Tăng Sơn sang trọng do họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn và con gái thiết kế logo và bộ nhận diện thương hiệu.
PV: Ông từng nói muốn ghi lại hình ảnh đất nước trong một thời khắc chuyển mình đặc biệt. Phải chăng việc sáng tác không còn chỉ là niềm vui cá nhân mà đã trở thành một ý thức?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Tôi không muốn nói điều gì quá lớn lao. Tôi chỉ nghĩ mình là một người làm nghề, có khả năng quan sát và thể hiện những điều mình yêu quý bằng hội họa thì nên cố gắng làm điều đó.
Chúng ta đang sống trong một thời kỳ có rất nhiều thay đổi. Những con đường mới được mở, những đô thị phát triển, đời sống ở nhiều vùng quê cũng khác trước. Sự thay đổi ấy đem đến nhiều điều tốt đẹp, nhưng đồng thời cũng khiến một số hình ảnh quen thuộc dần mất đi.
Một bức tranh không thể ghi lại tất cả. Nhưng nó có thể giữ được một khoảnh khắc, một góc nhìn, một cảm xúc mà người nghệ sĩ đã trải qua.
Tôi hy vọng sau này, khi nhìn lại những tác phẩm của mình, người xem không chỉ thấy một cảnh đẹp mà còn có thể hình dung phần nào diện mạo đất nước trong những năm tháng này.
Nếu những bức tranh khiến ai đó thêm yêu một miền quê, muốn tìm hiểu một nét văn hóa hoặc chú ý hơn đến những vẻ đẹp bình dị quanh mình, tôi đã thấy chuyến đi có ý nghĩa.
PV: Sau chặng đường đầu tiên, 28 tác phẩm sơn dầu đã được giới thiệu tại triển lãm “Sắc màu Xuyên Việt”. Ông cảm nhận thế nào khi những trải nghiệm riêng trên đường đi trở thành cuộc gặp gỡ với công chúng?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Tôi rất vui. Khi đi vẽ, nhiều lúc chỉ có mình đối diện với cảnh vật và bức tranh. Đến khi triển lãm, những tác phẩm có cơ hội gặp gỡ người xem. Mỗi người có thể tìm thấy trong đó một cảm xúc khác nhau.
Họa sĩ Doãn Sơn có buổi talk cùng đồng nghiệp và sinh viên ngay sau phần khai mạc triển lãm.
Triển lãm được tổ chức tại Trường Đại học Công nghệ Đông Á, nơi tôi đang giảng dạy. Tôi mong sinh viên có thêm cơ hội tiếp xúc với hội họa, thấy được mối liên hệ giữa quan sát thực tế, cảm xúc thẩm mỹ và hoạt động sáng tạo.
Ngày khai mạc, nhiều bạn bè, đồng nghiệp, những người yêu hội họa đã đến chia vui dù trường khá xa trung tâm Hà Nội. Phần lớn tranh đã tìm được người sưu tập. Những tình cảm ấy là nguồn động viên rất lớn đối với tôi. 
PV: Ông dự định tiếp tục hành trình “Một vòng đất nước” như thế nào sau triển lãm này?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Tôi vẫn muốn tiếp tục đi và vẽ. Dự án được hình dung với mục tiêu 63 tác phẩm ở 63 địa điểm trên khắp đất nước. Nhưng điều quan trọng đối với tôi không chỉ là hoàn thành một con số.
Mỗi chuyến đi cần đem lại những trải nghiệm thực sự. Tôi muốn có thời gian quan sát, cảm nhận và tìm được điều đáng vẽ ở mỗi nơi mình đến.
Tôi cũng hy vọng tiếp tục nhận được sự đồng hành của bạn bè và những người yêu hội họa. Những tình cảm ấy khiến tôi thấy mình không đi một mình.
Đất nước còn rất nhiều nơi tôi chưa đến, rất nhiều điều tôi chưa biết. Tôi nghĩ chỉ cần mình còn sức khỏe, còn tình yêu với hội họa và còn muốn khám phá thì hành trình ấy vẫn sẽ tiếp tục.
PV: Xin cảm ơn họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn về cuộc trò chuyện. Chúc ông có thêm nhiều trải nghiệm và tác phẩm giàu cảm xúc trên những chặng đường tiếp theo!
Ngọc Bảo
